Na het verkiezingscircus in de Verenigde Staten, maakt Nederland zich klaar voor zijn Tweede Kamer verkiezingen in maart. Bij de vorige verkiezingen hiervan (2012) waren er ruim 4,75 miljoen mensen die stemadvies inwonnen via Stemwijzer. Een aanzienlijke groep op een totaal van minder dan 13 miljoen stemgerechtigden. Echter, kent het rekenmodel van Stemwijzer tekortkomingen waardoor het juiste advies niet gegarandeerd is. Voornamelijk de zogenaamde ‘one-issue’ partijen zijn degenen die hierbij het onderspit delven.  

Na de overwinning van Trump had ik een discussie met mijn oom over de standpunten van Trump. Althans, van een discussie was er nauwelijks sprake aangezien wij het met alle besproken onderwerpen met elkaar eens waren. Echter, ondanks onze volledige overeenstemming in stellingen, verschilden wij toch in onze favoriet; één van ons was ‘pro-Trump’ en de andere ‘anti-Trump’.

Dit vreemde fenomeen zette mij tot nadenken; hoe was het mogelijk dat wij tot een tegenovergestelde uitslag kwamen, nadat wij volledig overeenstemden wat betreft standpunten?

Het antwoord op deze vraag ligt aan de waarde die wij, los van elkaar, aan elk standpunt hechtten. Terwijl er geen verschil was in het eens/oneens zijn per stelling, was er een (groot) verschil in het ‘gewicht’ dat wij aan deze verschillende onderwerpen hingen. De punten die hij belangrijk achtte, waren voor mij inferieur en vice versa.

Het enkel eens/oneens zijn van stellingen leidt dus niet noodzakelijkerwijs tot een zelfde politieke voorkeur. Om deze voorkeur te kunnen bepalen is het bepalen van de zwaarte per onderwerp essentieel.

Stemwijzer

De grootste online stemhulp van Nederland biedt nauwelijks mogelijkheid tot het toekennen van dergelijke gewichten. Bezoekers die in een uitgebreid scala van politieke standpunten positie innemen en deze per stuk ongeveer even belangrijk vinden komen goed tot hun recht bij Stemwijzer. Echter, de kiezer die slechts een paar standpunten (erg) belangrijk vindt, kan zijn heil beter elders zoeken.

Bij het doorlopen van Stemwijzer, worden er 30 stellingen aan een bezoeker voorgelegd. Per stelling zijn er drie antwoordmogelijkheden: ‘Eens’, ‘Oneens’ en ‘Geen van Beide’. Aan het einde is er de mogelijkheid aan te geven welke vragen iemand extra belangrijk vindt, deze vragen worden dubbel meegerekend. Stemwijzer kijkt vervolgens welke partijen het meeste overlap hebben met de ingevulde stellingen en baseert hier zijn advies op. Met een verdubbeling van de zogenaamde belangrijke punten lijkt er gehoor gegeven te zijn aan de gewichtigheid per onderwerp. Deze aanpak is echter nihil. Hieronder zal ik aantonen waarom.

Voorbeeld

Neem Henk. Henk is een kiezer met de volgende standpunten (het getal tussen de haakjes staat voor het belang dat hij aan de betreffende stellingen toekent):

A – Klimaatverandering moet gereduceerd worden (4).

B – Alle mensen boven de twee meter moeten tot ridder geslagen worden (1)

C – Nederland moet terug naar de gulden (1).

D – De pensioenleeftijd moet tot 55 verlaagd worden (1).

Uit bovenstaande vier stellingen blijkt dat Henk het klimaat zo belangrijk vindt dat hij hier wel vier keer zoveel waarde aan hecht dan aan de andere stellingen.

Stel nu dat er twee partijen zijn:

Partij A – heeft als doel klimaatverandering tegen te gaan.

Partij B – maakt zich hard voor stellingen B tot en met D .

Idealiter: Aangezien het grootste belang van Henk vertegenwoordigd word door partij A (4 vs. 1+1+1=3) is dit de dominante partij: de partij die het beste bij hem past.

Stemwijzer: op basis van de huidige rekenmethode wordt partij B geadviseerd (partij A krijgt 2 punten, aangezien de extra belangrijke onderwerpen dubbel worden meegenomen. Vervolgens krijgt partij B wederom 3 punten en komt het daarmee hoger uit).

Het toekennen van een extra gewicht aan een onderwerp, betekent een toename van 1 overeenkomst-punt. Aangezien Stemwijzer 30 vragen stelt, komt een toename van 1 punt neer op een toename van 3,33%. Een verschil van 3,33% zal in weinig gevallen doorslaggevend zijn om voor een betreffende partij te kiezen, terwijl dit idealiter wel wenselijk zou zijn. Vanwege de beperkte toekenning van de (essentiële) gewichten kan Stemwijzer geen adequaat advies geven aan al zijn bezoekers.

Uiteraard is geen één rekenmodel perfect en moet er altijd een afweging gemaakt worden tussen het geven van een adequaat advies aan de ene kant vs. duidelijkheid en eenvoud aan de andere kant. De eenvoud van dit model is hier duidelijk doorslaggevend geweest. Door deze laagdrempeligheid mag het zich de grootste van Nederland noemen. Maar wel de grootste zonder gewicht.